Chuyện phát âm sai tên nước ngoài theo kiểu quy hết về cách phát âm tiếng Anh hiện nay là điều thường ngày ở chợ, mà với những người hiểu biết ngôn ngữ đó thì điều này thực sự phản cảm.

Viết đúng hay nói đúng?

Tờ tạp chí Elle (El-lờ) nổi tiếng của Pháp cũng từng được một phát thanh viên truyền hình đọc là “Eo-ly”. Còn rất nhiều trường hợp khác như bác sĩ Yersin (Y-ec-xanh) được đọc thành “Y-ec-xin”. Do chữ viết tiếng Pháp khá giống với tiếng Anh nên những tên riêng của Pháp thường bị phát âm sai đến mức không thể nhận ra. Còn đối với các ngôn ngữ khác, mọi chuyện còn phức tạp hơn nhiều. Thủ đô nước Nga, khi thì được viết theo lối phiên âm “Matx-cơ-va”, lúc được viết là “Moskva” hay theo cách của tiếng Anh là “Moscow”... Dĩ nhiên cách viết này cũng quy định cách đọc khác nhau mà không thể dẫn đến một chuẩn nhất định.

Gần đây, dư luận phản đối mạnh mẽ việc phiên âm các tên riêng nước ngoài ra tiếng Việt của một số tờ báo. Đúng là với xu hướng “người người tiếng Anh, nhà nhà tiếng Anh” hiện nay thì việc phiên âm này quả thật là ấu trĩ, khiến người đọc khó lòng nhận ra đối tượng được nhắc đến trong bài viết là ai, đồng thời gây nhiều khó khăn trong việc tra cứu tài liệu. Tuy nhiên, có thể những tờ báo lựa chọn cách phiên âm cũng có cái lý của họ, tức là đứng ở vị trí của người nghe, nhất là đối với những tên riêng không xuất phát từ tiếng Anh. Việc phát âm chính xác (hoặc gần giống) tên riêng trong một buổi nói chuyện cũng quan trọng không kém việc viết đúng tên của họ trong một văn bản. Vậy, những người làm báo viết, báo nói hay báo hình rõ ràng không thể xem nhẹ yếu tố nào khi xử lý một tên riêng nước ngoài.

Cần dạy chuẩn phiên âm quốc tế

Tiến sĩ ngôn ngữ học Huỳnh Văn Thông, Trưởng khoa Báo chí Truyền thông ĐH KHXH&NV TP HCM, khẳng định, điều quan trọng trước tiên là phải viết đúng tên theo nguyên mẫu (đối với ký tự Latin) hoặc theo chuẩn phiên âm quốc tế (đối với các hệ ngôn ngữ khác). “Điều này thể hiện phép lịch sự, tôn trọng đối tượng được nhắc đến, đồng thời cũng hợp với thông lệ quốc tế”, ông Thông nói. Theo ông, dĩ nhiên những từ được phiên âm từ lâu đời thì vẫn có thể sử dụng không vấn đề gì, chẳng hạn như Bắc Kinh, Nhật Bản, Matx-cơ-va…

Tuy nhiên, việc viết đúng tên riêng nước ngoài cũng đặt ra vấn đề phát âm khi nhiều người không biết phải đọc thế nào cho đúng. Về vấn đề này, tiến sĩ Thông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng phiên âm quốc tế. Theo ông, những người làm báo (báo viết, báo nói), trước mỗi tên riêng cần có trách nhiệm tra cứu cách phát âm để đọc hoặc hướng dẫn độc giả đọc cho đúng. Như vậy, với báo viết, đằng sau tên riêng được viết đúng theo nguyên gốc cần có một mở ngoặc phiên âm quốc tế.“Để phát âm đúng tên nước ngoài hoàn toàn không khó khăn gì. Chỉ cần lên mạng tìm kiếm bằng google, bạn sẽ nhận được hàng loạt hướng dẫn về phát âm”, ông nói.

Vị trưởng khoa Báo chí cũng cho rằng cần thiết phải xây dựng bộ từ điển tên riêng cũng như đưa hệ thống phiên âm quốc tế vào giảng dạy trong các trường phổ thông. “Ở nước ngoài, người ta đã làm từ lâu. Còn ở Việt Nam, điều này đã từng được đặt ra nhưng không biết vì sao đến giờ vẫn chưa được thực hiện”, ông nói.